Wie betaalt de schade bij een product recall?

Wat is een product recall?

Een product recall is het terughalen van producten uit de markt omdat deze onveilig zijn, niet aan de wettelijke eisen voldoen of op een andere manier risico’s opleveren. In de voedingsmiddelenketen gaat het vaak om voedselveiligheid, zoals besmetting, verkeerde etikettering of allergenen die niet correct zijn vermeld. In de non-food sector draait het om productveiligheid, bijvoorbeeld bij technische gebreken, ondeugdelijke onderdelen, brandgevaar of ontbrekende waarschuwingen.

De impact is vrijwel altijd groot. Producten worden geblokkeerd of teruggehaald. Er ontstaan kosten voor transport, opslag en vernietiging. Afnemers stellen claims. Reputatieschade volgt snel. Tegelijk verwacht de markt dat direct wordt gehandeld. De keten moet dus blijven functioneren onder druk.

Aansprakelijkheid bij een product recall in de keten

Een recall speelt zich zelden af bij één partij. Producenten, leveranciers, importeurs, distributeurs en retailers zijn allemaal onderdeel van dezelfde keten. Iedere schakel heeft een eigen rol, maar die rollen sluiten in de praktijk niet altijd naadloos op elkaar aan.

Een gebrek kan zijn ontstaan bij de productie, maar ook bij een grondstof, een etiket, een verpakking of in instructies en waarschuwingen. Tegelijk wordt vaak de partij die het dichtst bij de markt zit als eerste aangesproken. Dat betekent dat degene die de recall uitvoert, niet per definitie de partij is die de schade uiteindelijk moet dragen.

Juist daar ontstaat spanning. De distributeur staat onder druk van afnemers en moet snel handelen. De producent wil eerst vaststellen waar het probleem zit. De leverancier wil zijn aansprakelijkheid beperken. In plaats van gecoördineerd optreden, ontstaat discussie. Niet omdat partijen dat willen, maar omdat het contract geen duidelijk antwoord geeft.

Wettelijke productaansprakelijkheid biedt geen volledige oplossing

Veel ondernemers gaan ervan uit dat de wet bepaalt wie uiteindelijk de schade draagt. Dat is maar ten dele juist.

De wettelijke regeling van productaansprakelijkheid is vooral bedoeld om de benadeelde te beschermen. Op grond van het Burgerlijk Wetboek is de producent aansprakelijk voor schade veroorzaakt door een gebrekkig product. Daaronder vallen ook importeurs en partijen die hun naam op het product zetten. In sommige gevallen kan zelfs een leverancier aansprakelijk zijn als de producent niet kan worden geïdentificeerd.

Deze aansprakelijkheid ziet echter op schade aan personen of andere zaken (gebruikt voor privédoeleinden). Denk aan letselschade of schade aan eigendommen van derden. Juist de kosten die bij een recall centraal staan, zoals het terughalen van producten, logistieke kosten, communicatie en reputatieschade, vallen daar niet onder.

De wet regelt daarmee vooral de externe aansprakelijkheid. De vraag wie binnen de keten uiteindelijk de kosten draagt, wordt in de praktijk vooral bepaald door contracten.

Waarom gebrekkige contracten schade vergroten

In veel contracten ligt de focus op prijs, levering en volumes. Risico’s zoals een product recall krijgen minder aandacht. Er staat vaak wel iets over aansprakelijkheid, maar zelden iets concreets over aansprakelijkheid bij een recall, de verdeling van recallkosten of de manier waarop partijen moeten samenwerken.

Dat leidt tot herkenbare situaties. Er wordt terughoudend gecommuniceerd uit angst om aansprakelijkheid te erkennen. Ondertussen wachten afnemers op duidelijkheid en nemen zij zelf maatregelen. De regie raakt versnipperd.

Ook ontstaat discussie over kosten. Vallen transport, opslag, vernietiging, communicatie en klantcompensatie onder verhaalbare schade? Of blijven die voor eigen rekening? Niet de feitelijke oorzaak is dan doorslaggevend, maar wat contractueel is vastgelegd. Als dat onvoldoende concreet is, blijft een aanzienlijk deel van de schade vaak liggen waar hij valt.

Dat is niet alleen een juridisch probleem. Het raakt direct de commerciële positie. Vertraging tast relaties aan. Onduidelijkheid ondermijnt vertrouwen. En hoe langer discussie duurt, hoe hoger de uiteindelijke kosten.

Product recall en contracten: voorkom discussie over aansprakelijkheid

De belangrijkste stap bij een product recall wordt niet gezet tijdens het incident, maar ruim daarvoor. Bij het opstellen en onderhandelen van contracten.

Een goed contract maakt expliciet hoe risico’s in de keten zijn verdeeld. Dat betekent dat niet alleen wordt gekeken naar algemene aansprakelijkheid, maar specifiek naar recalls. Welke kosten vallen daaronder? Onder welke omstandigheden kan een partij die kosten verhalen? En hoe verhoudt dat zich tot eventuele aansprakelijkheidsbeperkingen?

In de praktijk gaat het bij aansprakelijkheid vaak mis doordat contracten aansprakelijkheid beperken tot directe schade, terwijl indirecte schade en gevolgschade worden uitgesloten. Juist een groot deel van de schade bij een product recall, zoals kosten voor het terughalen van producten, logistiek, omzetverlies en claims van afnemers, valt onder die uitgesloten categorieën. Als daarover niets specifieks is geregeld, kan de partij die de recall uitvoert met een aanzienlijk deel van de kosten blijven zitten, ook als de oorzaak elders in de keten ligt. Dat maakt dat voor recalls een aparte, expliciete regeling nodig is, waarin duidelijk wordt vastgelegd welke kosten wel verhaalbaar zijn en hoe die zich verhouden tot eventuele aansprakelijkheidsbeperkingen.

Daarnaast moeten garanties concreet zijn. Niet alleen dat een product voldoet aan wet- en regelgeving, maar ook welke partij verantwoordelijk is voor samenstelling, etikettering, documentatie en productveiligheid. Juist daar ontstaan in de praktijk veel discussies.

Vrijwaringen moeten aansluiten op de realiteit van de keten. Dat betekent dat zij niet alleen zien op externe claims, maar ook op interne schadeposten die bij een recall ontstaan.

Minstens zo belangrijk zijn afspraken over samenwerking. Een recall vereist snelheid en coördinatie. Contracten moeten daarom duidelijk maken wie de leiding neemt, hoe partijen elkaar informeren en welke verplichtingen gelden bij signalen van non-conformiteit.

Zeker in internationale handelsrelaties verdient ook de juridische infrastructuur aandacht. Toepasselijk recht, bevoegde rechter en verzekeringsverplichtingen bepalen in hoge mate of afspraken in de praktijk afdwingbaar zijn.

Van incidentrespons naar risicobeheersing

Een product recall is uiteindelijk een stresstest voor de keten. Niet alleen voor het product, maar vooral voor de contractuele en commerciële verhoudingen tussen partijen. Juist dan wordt zichtbaar of afspraken werken in de praktijk.

Ondernemers die recalls alleen zien als een uitzonderlijke crisissituatie, missen dat bredere perspectief. Het gaat niet alleen om reageren, maar om beheersen. Dat begint bij contracten die niet alleen juridisch kloppen, maar ook zijn afgestemd op de werkelijkheid van de keten.

Wie vooraf duidelijkheid creëert over aansprakelijkheid en recallkosten, voorkomt discussie op het moment dat er geen tijd is om te discussiëren.

Contact

Wilt u weten of uw contracten voldoende bescherming bieden bij een product recall of een discussie over productaansprakelijkheid? Dan is dit het moment om die afspraken kritisch te laten toetsen. Juist vóórdat er druk op de keten komt. Neem gerust contact met ons op om uw contracten en risicoverdeling door te lichten en waar nodig aan te scherpen.