115 jaar ervaring in de advocatuur

Sophiastraat 24 Breda Even sparren? 076 513 6136

In het erfrecht is de legitieme portie een ‘hot-topic’. Door erfrechtadvocaten wordt met regelmaat in de rechtbank de legitieme portie met een onterfde afstammeling. Doordat er veel geprocedeerd wordt in het erfrecht over de legitieme portie, verschijnen daar relatief veel uitspraken over. In dit artikel kijken we naar een aantal interessante uitspraken over de legitieme portie vanaf 1 juli 2025 tot heden. We kijken in dit artikel naar toerekening van giften, de berekening van de legitieme portie en ontslag van een executeur in combinatie met inkorting door de legitieme portie.

Volledige toerekening van giften aan de schenker

In het arrest van de Hoge Raad van 5 september 2025 wordt uitsluitsel gegeven over de toerekening van de giften aan een erflater. In het arrest is beslist dat bij de berekening van de legitieme portie giften volledig worden toegerekend aan de formele schenker, ook als deze getrouwd was in gemeenschap van goederen. Dit betekent dat wanneer een ouder (erflater) tijdens zijn huwelijk een schenking doet, voor de legitimaire massa de volledige waarde van die schenking wordt meegerekend, niet slechts de helft. Tot deze uitspraak was er discussie of de helft van de gift eigenlijk “van de andere echtgenoot” kwam en daarom buiten beschouwing mocht blijven. De Hoge Raad maakt hier korte metten mee: staat de gift op naam van bijvoorbeeld de vader, dan wordt deze geacht 100% door vader geschonken en valt de gehele waarde in de fictieve massa voor de legitieme.

Deze uitspraak bevestigt nadrukkelijk de keuze van de wetgever (art. 4:67 BW) voor een formele benadering van de schenkingsleer. Een echtgenoot die toestemming geeft voor een bovenmatige gift (vereist onder art. 1:88 lid 1 sub b BW) wordt niet als medeschenker gezien. Daarmee wordt voorkomen dat via huwelijksgoederenrecht de beschermende regels van de legitieme portie worden ontweken. Immers, een erflater zou op deze manier de helft van de schenkingen aan een van de kinderen kunnen laten verdwijnen voor de berekening van de legitieme portie. Dat kan in dit geval niet meer.

Wat telt bij de berekening van de legitieme portie wel en niet mee?

Bij de berekening van de legitieme portie is het van groot belang om te weten wat wel en wat niet meegenomen moet worden. Dit heeft direct invloed op de hoogte van de legitieme portie.

Giften buiten beschouwing gelaten?

In het arrest van het Hof Amsterdam van 14 oktober 2025 wordt een bestreden vonnis grotendeels in stand gehouden, maar wordt de legitieme portie door een schenking hoger vastgesteld. Het hof oordeelde dat de rechtbank enkele giften en uitgaven ten onrechte buiten beschouwing liet. Uit het arrest blijkt dat het hof daarom de door de erflaatster betaalde schenkbelasting ten behoeve van de andere zus meerekende als indirecte gift en nam ook een aantal schenkingen van de erflaatster op die aanvankelijk onvoldoende onderbouwd leken maar uiteindelijk wel moesten worden meegenomen. Het hof bevestigde daarnaast dat gebruikelijke, niet bovenmatige giften, zoals verjaardagscadeaus of kleine bijdragen aan kleinkinderen, buiten de legitimaire massa blijven. Meer lezen over giften? In ons artikel over de invloed van giften op de legitieme portie gaan we verder in op dit onderwerp.

Zit u in een vergelijkbare situatie en wenst u ondersteuning? Neem vrijblijvend contact op met een van onze erfrechtadvocaten.

Bel nu 076 513 6136

Inkorting door de legitieme portie

De legitieme portie kan ook op de achtergrond een onderdeel spelen. Uit een arrest van het Hof Amsterdam van 7 oktober 2025 blijkt dat een verkeerde berekening van de legitieme portie niet direct aanleiding is voor ontslag. In deze nalatenschap kende de erflaatster een van de kinderen een groot legaat toe, namelijk de voornaamste onroerende zaak in de boedel. Zij onterfde een ander kind, dat daardoor uitsluitend aanspraak kon maken op zijn legitieme portie. Deze keuzes veroorzaakten een tekort aan middelen om de legitieme portie volledig uit te keren. De onterfde zoon verweet de executeur-notaris dat hij de boedel verkeerd beheerde, omdat de executeur volgens hem een foutieve berekening maakte en ten onrechte de waarde van het legaat niet bij de legitimaire massa telde, waardoor hij zijn volledige recht misliep.

Het hof oordeelde dat de boedel weliswaar krap was maar dat geen gewichtige reden bestond om de executeur te ontslaan. De notaris wikkelde de nalatenschap af met slechts enkele onvolkomenheden en stelde bovendien voor om de legitieme portie van de onterfde te voldoen via bijdragen van de andere erfgenamen, zijn broer en zus. Dat voorstel mislukte doordat de onterfde zelf weigerde mee te werken aan een regeling.

Het hof benadrukte dat een tekort in de nalatenschap niet zonder meer een verwijtbare fout van de executeur vormt, zolang deze de betrokken partijen tijdig wijst op de mogelijkheid van inkorting en de bijbehorende gevolgen. De uitspraak maakt duidelijk dat de aanwezigheid van een executeur niet voorkomt dat erfgenamen uiteindelijk onderling oplossingen moeten vinden om ieders rechten te waarborgen. Een rechter grijpt pas in bij de executeur als de executeur de erfgenamen niet informeert over de legitieme aanspraken of nalaat stappen te zetten om die te honoreren.

Conclusie

De recente rechtspraak bevestigt dat de legitieme portie een strikt beschermingsmechanisme blijft dat rechters formeel toepassen. De Hoge Raad verduidelijkt dat giften volledig worden toegerekend aan de formele schenker en dus integraal in de fictieve massa vallen, ook binnen een huwelijk in gemeenschap van goederen. Het Hof Amsterdam laat zien dat rechters kritisch kijken naar welke giften wél en niet bij de berekening moeten worden betrokken. Daarbij tellen zowel direct gedane schenkingen als indirecte voordelen mee, terwijl normale en niet bovenmatige giften buiten beschouwing blijven. Uit dezelfde rechtspraak volgt dat een tekort in de nalatenschap niet automatisch leidt tot verwijtbaar handelen van de executeur. Essentieel is dat de executeur tijdig informeert over inkorting en actief probeert de legitieme aanspraak te realiseren. De uitspraken onderstrepen dat de legitieme portie stevig wordt beschermd en dat zorgvuldige berekening, duidelijke communicatie en tijdige actie noodzakelijk zijn om geschillen te voorkomen.

Heeft u vragen over uw positie als executeur, vereffenaar, erfgenaam, legitimaris of schuldeiser? Of heeft u een professionele vereffenaar nodig om de nalatenschap afgewikkeld te krijgen? Neem dan contact op met onze ervaren advocaten in het erfrecht en professionele vereffenaar voor deskundig advies en begeleiding. Meer lezen? Lees ons artikel uit onze vereffeningsreeks over wanneer de vereffening verplicht is.