De schulden van de nalatenschap: welke schulden zijn dit en wie betaalt eerst?

Waarom is het van belang welke schulden tot de nalatenschap horen?

De schuldeisers van de nalatenschap kunnen hun vorderingen verhalen op de goederen van de nalatenschap. Heeft u zuiver aanvaard, dan bent u op grond van artikel 4:184 van het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW) ook met uw eigen vermogen aansprakelijk. Heeft u beneficiair aanvaard, dan hoeft u een schuld van de nalatenschap in beginsel niet uit uw eigen vermogen te voldoen als de nalatenschap te weinig vermogen bevat.

Daarnaast bepaalt artikel 4:7, tweede lid, BW de rangorde wie het eerst wordt betaald als niet alle schulden kunnen worden voldaan. De schulden van de nalatenschap zijn ook van belang voor de berekening van de legitieme portie: daarbij worden alleen bepaalde schulden in aftrek gebracht (artikel 4:65 BW).

Welke schulden zijn schulden van de nalatenschap?

Artikel 4:7 lid 1 BW noemt negen categorieën. Kort gezegd gaat het om het volgende:

• Onderdeel a: schulden die de overledene tijdens zijn leven al had en die door het overlijden niet verdwijnen, zoals een hypotheekschuld, een lening, openstaande rekeningen en belastingschulden die vóór het overlijden zijn ontstaan.
• Onderdeel b: de kosten van de uitvaart, voor zover die in overeenstemming zijn met de omstandigheden van de overledene.
• Onderdeel c: de kosten van vereffening van de nalatenschap, waaronder het loon van de vereffenaar.
• Onderdeel d: de kosten van executele, waaronder het loon van de executeur. Heeft de erflater daarover niets anders bepaald, dan bedraagt dat loon 1% van de waarde van het vermogen van de erflater op de dag van overlijden (artikel 4:144 lid 2 BW).
• Onderdeel e: de belasting die wordt geheven vanwege het openvallen van de nalatenschap (overlijden van de erflater), voor zover die ten laste van de erfgenamen als zodanig komt. Hierbij gaat het vooral om de erfbelasting. Had de overledene een aanmerkelijk belang, kort gezegd ten minste 5% van het geplaatste aandelenkapitaal in bijvoorbeeld een bv, dan geldt het overlijden voor de inkomstenbelasting als een fictieve vervreemding van die aandelen (artikel 4.16, eerste lid, onderdeel e Wet inkomstenbelasting 2001). Of die belastingschuld onder onderdeel e valt of onder onderdeel a, wordt in de literatuur verschillend over geoordeeld.
• Onderdeel f: de schulden die ontstaan door toepassing van afdeling 2 van titel 3 van Boek 4 BW, de zogenoemde andere wettelijke rechten. In afdeling 2 van titel 3 gaat het om de wettelijke rechten van vestiging van een verzorgingsvruchtgebruik voor de echtgenoot (artikelen 4:29 en 4:30 BW), de betaling van de sommen ineens voor kinderen en stiefkinderen (artikelen 4:35 en 4:36 BW) en de overdracht van bedrijfsgoederen of aandelen (artikel 4:38 BW). Of de schulden van deze drie wettelijke rechten werkelijk onder onderdeel f vallen, wordt in de literatuur verschillend over gedacht.
• Onderdeel g: de schulden ter zake van legitieme porties waarop aanspraak wordt gemaakt (artikel 4:80 BW). Het gaat om de vordering in geld van een onterfde afstammeling van de erflater, meestal een kind, op de gezamenlijke erfgenamen.
• Onderdeel h: de schulden uit legaten die op een of meer erfgenamen rusten, bijvoorbeeld dat uit het testament volgt dat een geldbedrag of voorwerp aan een persoon (legataris) moet worden toegekend.
• Onderdeel i: de schulden uit giften en andere handelingen die op grond van artikel 4:126 BW als legaat worden aangemerkt, de zogenoemde quasi-legaten, zoals een schenking die pas bij het overlijden van kracht gaat. Denk hierbij aan een verblijvingsbeding.

In de nalatenschap van de langstlevende ouder of stiefouder wordt de verplichting tot overdracht van goederen op grond van de wilsrechten gelijkgesteld met een schuld onder a (artikel 4:7, derde lid, BW).

Over de kwalificatie van sommige schulden bestaat dus onenigheid. Die vraag is niet theoretisch: de kwalificatie bepaalt mede wie het eerst wordt betaald en of de schuld de legitieme portie verkleint. Speelt zo’n punt in uw situatie, dan is het verstandig een advocaat erfrecht te laten meekijken.

In welke volgorde worden de schulden betaald?

Kan niet alles worden betaald, dan is de rangorde van artikel 4:7 lid 2 BW van belang. Achtereenvolgens worden met voorrang voldaan:

• eerst de schulden onder a tot en met e;
• vervolgens de schulden onder f;
• daarna de schulden onder g.

Zijn er geen schulden onder f (andere wettelijke rechten), dan geldt een andere volgorde: eerst de schulden onder a tot en met c en vervolgens de schulden onder d, e en g.

De schulden uit legaten en quasi-legaten (h en i) worden in deze rangorde niet genoemd en hebben dus geen voorrang. Omdat de schulden onder a tot en met g met voorrang worden voldaan, komen zij pas daarna aan de beurt. Verder blijven de gewone regels van voorrang gelden: een schuldeiser met een hypotheek- of pandrecht heeft voorrang op het goed waarop dat recht is gevestigd.

Wanneer een advocaat erfrecht inschakelen?

Welke schulden tot de nalatenschap horen en in welke volgorde zij moeten worden betaald, is niet altijd eenvoudig vast te stellen. Een advocaat erfrecht kan:

• beoordelen welke schulden als schulden van de nalatenschap zijn aan te merken;
• beoordelen of de executeur of vereffenaar de schulden in de juiste volgorde voldoet;
• in kaart brengen wat de kwalificatie van een schuld betekent voor uw erfdeel of uw legitieme portie;
• namens u procederen over de omvang en de betaling van de schulden van de nalatenschap.

Heeft u vragen over de schulden van de nalatenschap? Of bestaat er discussie over welke schulden moeten worden betaald en/of in welke volgorde dat moet gebeuren? Neem dan contact op met onze ervaren advocaten in het erfrecht voor deskundig advies en begeleiding. Meer lezen?
Lees ons vorige artikel over de invloed van schuldigerkenningen op een nalatenschap.